Nghệ thuật đường phố (NTĐP)
hiểu một cách đơn giản là những loại hình nghệ thuật diễn ra ở nơi công
cộng, rộng mở cho mọi người. Các loại hình NTĐP đang tồn tại ở Việt Nam
hiện nay gồm âm nhạc, điêu khắc, lễ hội carnaval... Dẫu vậy, so với
nhiều quốc gia khác, NTĐP ở ta vẫn đang rụt rè ra phố...
Hòa nhạc Luala Concert ra phố
1. NTĐP
hấp dẫn bởi tính cộng đồng, sự ngẫu hứng, không cần kiểu cách, ngày
càng xuất hiện nhiều ở các thành phố lớn. Vào những dịp lễ tết tại Hà
Nội, có khá nhiều sân khấu ngoài trời được dựng quanh các tuyến phố
trung tâm. Tại đây có biểu diễn ca nhạc cùng các loại hình nghệ
thuật…Cho dù chưa phải là những chương trình mang tính chuyên nghiệp
cao, nhưng ít nhiều đã góp phần tạo nên không khí rộn ràng, tươi vui,
cải thiện đời sống tinh thần cho người dân. Năm 2006 có lẽ là một cái
mốc đánh dấu sự phát triển của NTĐP tại Hà Nội. Đó là khi sân khấu xẩm
được hình thành tại khu chợ Đồng Xuân, nơi duy trì phố đi bộ vào những
ngày cuối tuần. Sân khấu xẩm khi ấy do NSƯT Thanh Ngoan là người đi tiên
phong. Phát triển và tồn tại trong vòng 5, 6 năm qua, sân khấu này đã
góp phần đáng kể trong việc giới thiệu rộng rãi âm nhạc truyền thống với
người dân Hà thành, thu hút khách du lịch.
Và trong
vòng 2 năm trở lại đây, những chương trình âm nhạc bác học đã và đang
được đưa đến gần hơn với công chúng. Năm 2011 là năm đầu tiên chương
trình hòa nhạc Luala - một chương trình hòa nhạc cổ điển được tổ chức
tại vỉa hè phố Lý Thái Tổ- Hà Nội. Điểm mạnh của "Luala Concert” là có
được sự tham gia của những nghệ sĩ tên tuổi, từ nghệ sĩ violon Xuân Huy,
NSND Bùi Gia Tường, NSƯT Châu Sơn đến NSND Quang Thọ, ca sĩ Mỹ Linh,
Thanh Lam, Hồng Nhung… Mùa tổ chức thu đông năm 2012, "Luala Concert”
thu hút gần 700 lượt khách đến thưởng thức. Đây là lượng khán giả vượt
xa mong đợi của nhà tổ chức.
Hay với người dân Hà Nội,
năm 2012 cũng là một cái mốc đáng nhớ, bởi ngay từ dầu năm Hà Nội khôi
phục sân khấu âm nhạc tại nhà Kèn, ưu tiên dòng nhạc kén người nghe. Tại
đây, vào 9 h sáng chủ nhật hằng tuần, các nghệ sĩ trẻ của Học viện Âm
nhạc quốc gia Việt Nam trình tấu những bản nhạc trong nước và quốc tế,
có cả dàn kèn, trống, đàn dây, nhạc jazz...
2. Vào những ngày cuối năm 2012, Hải Phòng đã chính thức khôi phục hoạt động âm nhạc đường phố tại nhà Kèn- vườn hoa Nguyễn Du.
Và
những ngày đầu xuân Quý Tỵ, đến đất Cảng, du khách có cơ hội thưởng
thức chương trình biểu diễn kèn đồng của ban nhạc Kèn đồng EG tại Nhà
Kèn – Vườn hoa Nguyễn Du. Hoạt động này nằm trong Đề án khôi phục hoạt
động văn hóa, âm nhạc tại các địa điểm công cộng phục vụ nhân dân tại
Hải Phòng, thiết thực hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia đồng bằng sông Hồng
- Hải Phòng năm 2013. Trong buổi biểu diễn đầu tiên diễn ra ngày 14-2
vừa qua, công chúng yêu âm nhạc của thành phố Cảng được thưởng thức một
chương trình biểu diễn âm nhạc ngẫu hứng từ kèn đồng, với các nhạc phẩm
nổi tiếng được nhiều người mến mộ như: Sức sống Hải Phòng, Thành phố Hoa
phượng đỏ, Guantanamera, Kachiusa, Lá xanh, Bến cảng quê hương tôi,
thành phố chúng ta-nhà máy chúng ta; Như có Bác trong ngày vui đại
thắng.
3. Ở nhiều nước, nghệ thuật đường
phố, bao gồm lễ hội, âm nhạc, triển lãm ngoài trời… không còn xa lạ với
người dân. Nhiều quốc gia thúc đẩy các loại hình nghệ thuật cộng đồng để
thu hút du lịch. Ở nước ta, cho dù những năm gần đây, loại hình NTĐP đã
xuất hiện đa dạng hơn, hoặc được khôi phục trở lại, nhất là với loại
hình âm nhạc, dẫu vậy tất cả mới ở mức sơ khai.
Đưa nghệ
thuật ra đường phố không phải là việc khó, nhưng làm thế nào để tạo sức
sống lâu bền, phát triển thành điểm hẹn văn hóa mới là điều đáng quan
tâm. Hiện nay, đa số chương trình nghệ thuật công cộng tại Hà Nội, TP Hồ
Chí Minh và các thành phố lớn đều chưa rõ tính cộng đồng, bởi thế tính
ngẫu hứng của NTĐP chưa tới và chưa đủ sức thuyết phục. Một trong những
nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành bại của NTĐP là sự tương
tác giữa công chúng. Nếu như ở các lễ hội văn hóa lớn tại các quốc gia
khác như Carnaval ở Brazil, người dân hòa mình trong các điệu nhảy,
cuồng nhiệt hưởng ứng vũ công, tạo nên không khí lễ hội cuốn hút, thì ở
Việt Nam, từ ý thức đến nhiệt huyết của công chúng cũng vẫn đang là
những vấn đề cần bàn. Đơn cử ở những lễ hội hoa tổ chức tại Hà Nội hay
TP Hồ Chí Minh nhân dịp xuân Quý Tỵ, hiện tượng cướp hoa thay vì ngắm
hoa, làm đẹp thêm cho hội hoa vẫn xảy ra như cơm bữa. Với tiềm năng và
thế mạnh phát triển du lịch, NTĐP cũng nên được coi là một "kênh” để hút
khách du lịch tới Việt Nam. Tiếc thay, NTĐP vẫn chưa đủ tự tin để ra
phố, và hình như nó vẫn chờ những cú hích đến từ tương lai.
-----------------------------------------------